Czym jest depresja?

Czym jest depresja?

Słowo depresja na dobre zagościło w potocznym języku. Często mówi się, że mam depresję, bo mi się coś nie udało, bo przeżyłem rozczarowanie, lub z tęsknoty. W reklamach można zobaczyć łagodne środki ziołowe pomagające pokonać depresję, wszystko wydaje się takie łatwe, zarówno popadanie w depresję jak i wychodzenie z niej. Skąd więc szok rodziny i znajomych, gdy ktoś nagle oznajmia: byłem u psychiatry, leczę się na depresję, to dla mnie bardzo trudny okres, potrzebuję Was… Bo nie mówimy już o tych potocznych „dołach” ale o doświadczaniu w życiu prawdziwego cierpienia, o chorobie, którą powinno się leczyć, która dotknąć może każdego z nas, a na pewno kiedyś dotknie co dziesiątego mieszkańca naszej planety. O istocie depresji, jej wielu obliczach, przyczynach i leczeniu dowiecie się w dalszej części tego opracowania.

Po czym poznać, że masz depresję? (kryteria diagnostyczne DSM IV)
1. Czy dopada Cię depresyjny nastrój przez większość dnia?
2. Czy zauważyłeś u siebie spadek zainteresowania i zdolności odczuwania radości obejmujący większość obszarów aktywności?
3. Czy wystąpiły u Ciebie znaczny spadek lub wzrost apetytu i towarzyszące im zauważalne zmiany wagi?
4. Czy wystąpiły u Ciebie znaczny spadek lub wzrost potrzeby snu i bezsenność?
5. Czy wystąpiły u Ciebie spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe?
6. Czy wystąpiły u Ciebie zmęczenie lub utrata energii?
7. Czy wystąpiły u Ciebie poczucie bycia bezwartościowym lub nieadekwatne poczucie winy?
8. Czy masz problemy z koncentracją uwagi, podejmowaniem decyzji i zdolnością myślenia?
9. Czy nękają Cię nawracające myśli samobójcze lub myśli o śmierci?

Rozpoznanie wielkiego epizodu depresji jest uprawnione, jeśli większość tych objawów (przynajmniej pięć, w tym przygnębienie albo utrata zainteresowań lub nieodczuwanie przyjemności) występuje przez cały dzień i prawie codziennie przez dwa kolejne tygodnie.

Rodzaje depresji

Dystymia - nastrój depresyjny występuje od co najmniej dwóch lat. Pacjent odczuwa obniżenie nastroju przez większość dni tego okresu. Dochodzą do tego co najmniej dwa inne objawy depresji, ale nie dość uporczywe i ostre, by odpowiadały kryteriom określającym wielką depresję. W badanym okresie nie zanotowano manii lub hipomianii.

Zaburzenia przystosowania z obniżeniem nastroju - pacjent reaguje nieadekwatnym nastrojem depresyjnym na określony stresor, pojawiający się w okresie ostatnich trzech miesięcy, przy czym stresorem nie jest śmierć bliskiej osoby. Objawy musza ustąpić w ciągu sześciu miesięcy od ustania działania stresora

Wielkie zaburzenie depresyjne - pacjent ma za sobą jeden lub więcej epizodów wielkiej depresji i żadnych epizodów manii lub hipomianii. Objawy obejmują znaczne i uporczywe obniżenie nastroju lub utratę zdolności do odczuwania przyjemności przez co najmniej dwa tygodnie, czemu towarzyszą co najmniej cztery objawy, takie jak obniżenie łaknienia, bezsenność, spowolnienie psychoruchowe, zmęczenie, poczucie braku wartości lub poczucie winy, kłopoty z koncentracją oraz myśli o śmierci i myśli samobójcze.

Zaburzenia nastroju spowodowane ogólnym stanem zdrowia - pacjent ma wyraźnie obniżony nastrój wraz z objawami towarzyszącymi wielkiej depresji, za których pierwotną przyczynę uważa się fizjologiczne następstwa chorób. Skutki te dotyczą zwyrodnieniowych chorób neurologicznych, jak choroba Parkinsona lub udary, oraz chorób metabolicznych i endokrynnych, zakażeń wirusowych (łącznie z AIDS) i niektórych nowotworów.

Zaburzenia nastroju spowodowane działaniem substancji psychoaktywnych - pacjent przeżywa poważna i uporczywą depresję spowodowaną - jak się uważa- bezpośrednim fizjologicznym działaniem substancji stosowanych w leczeniu lub używanych z powodu uzależnienia. Depresja wiąże się z intoksykacją lub towarzyszy objawom odstawiennym.

Depresja z cechami melancholijnymi - charakterystyczne wahania rytmu dobowego, depresja zazwyczaj nasila się rano, pogrążona w niej osoba wykazuje nadmierne i nieadekwatne poczucie winy, wcześnie się budzi, następuje znaczna zmiana jej aktywności psychoruchowej (spowolnienie lub pobudzenie), wyraźne zmniejszenie łaknienia i utrata masy ciała.
Depresje maskowane - to zespoły depresyjne, w których zdecydowanie dominuje jeden lub dwa objawy spoza wymienianych w przebiegu typowej depresji. „Maski” to najczęściej różnego typu dolegliwości bólowe, zaburzenia snu, jadłowstręt lub okresowe nadużywanie alkoholu.
Depresja sezonowa - odnosi się do tych odmian choroby, które wyraźnie pojawiają się w określonej porze roku, najczęściej jesienią lub zimą. Takie epizody depresyjne charakteryzuje niski poziom energii, większa ilość snu, przejadanie się i przybieranie na wadze oraz ochota na pożywienie bogate w węglowodany.
Depresja lękowa - przejawia się wyjątkowo silnym uczuciem niepokoju, wśród objawów dominuje znaczące obniżenie poczucia własnej wartości, a przyszłość jawi się wyłącznie w czarnych barwach. U osób z tym typem depresji istnieje wysokie ryzyko samobójstwa.
Depresja z cechami psychotycznymi - w przebiegu tego typu depresji pojawiają się omamy i urojenia. Na ogół dominują w nich tematy depresyjne, takie jak poczucie winy wynikające z przekonania chorego, że wywołał straszne nieszczęścia, że zasługuje na karę lub, że jest karany, przekonania nihilistyczne (o końcu świata lub śmierci), lub też urojenia cielesne (przekonanie, że ciało ulega rozkładowi).
Depresja z zahamowaniem - zwana też osłupieniem depresyjnym. Chorzy nie podejmują żadnej aktywności, nie można z nimi nawiązać kontaktu słownego. Mają zastygły, cierpiący wyraz twarzy. Przestają jeść. Taka depresja wymaga intensywnego leczenia szpitalnego.
Depresja poporodowa (baby blues) - to stan depresyjny, którego przyczyną są zmiany hormonalne towarzyszące ciąży i ogromna odpowiedzialność po porodzie związana z opieką nad niemowlęciem. Do najczęstszych objawów należy poczucie bycia niedobrą matką połączone z obsesyjnym zamartwianiem się o zdrowie dziecka. Przypuszcza się, że kobiety, które popadają w depresję po przyjściu na świat swojego dziecka, miały wcześniej problemy emocjonalne i wykazały podatność na zranienie.

Kto choruje na depresję (epidemiologia)?

Chociaż w większości przypadków depresja występuje u ludzi we wczesnych lub średnich latach dojrzałości, może się ona pojawić w każdym okresie życia, od dzieciństwa do późnej starości. Zaburzenia depresyjne są powszechne, 1 osoba na 6 w jakimś momencie swojego życia popada w stan odpowiadający temu rozpoznaniu. Jeśli chodzi o częstość występowania tego zaburzenia afektywnego ze względu na płeć wiadomo, że kobiety na całym świecie dwukrotnie częściej zapadają na depresję niż mężczyźni. Wyjaśnień tego faktu szuka się w wielu czynnikach, poczynając od hormonalnych a na społeczno- politycznych kończąc, wskazuje się między innymi na to, że życie kobiet jest bardziej stresujące i że mają one mniej efektywnych zasobów, by radzić sobie z depresją. Zanotowano, że depresja w coraz większym stopniu staje się problemem ludzi młodych i nastolatków, prawdopodobnie w dużej mierze z powodu zmieniających się warunków społecznych. Depresja jest poważnym zagrożeniem dla ludzi starszych, może przyczyniać się do śmierci, czy to samobójczej, czy też spowodowanej przez zmniejszenie odporności na choroby somatyczne.

Przyczyny depresji (etiologia)

Istnieje wiele teorii tłumaczących mechanizm powstawania tej choroby. Podkreślają one biologiczne, intrapersonalne lub interpersonalne aspekty zagadnienia i każda z nich może się okazać istotna w zrozumieniu etiologii depresji.

Teorie biologiczne
Oparte są głównie na badaniach nad wpływem pewnych leków na aminy biogenne, głoszą, że do depresji dochodzi, gdy w określonych rejonach mózgu spada koncentracja pewnych neurotransmiterów (takich jak noradrenalina czy serotonina). Ujęcie biologiczne leży tez u podstawy teorii wiążących etiologię depresji z zaburzeniami somatycznymi. Czynnikami depresjogennymi mogą być na przykład: pewne leki (takie jak razepina, niektóre doustne środki antykoncepcyjne, leki przeciwnadciśnieniowe oraz różnego rodzaju trankwilizatory), środki wywołujące uzależnienie (alkohol, barbiturany, stymulanty, halucynogeny), schorzenia neurologiczne, zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne, choroby serca, interwencje chirurgiczne, choroby nerek, wątroby i układu oddechowego (Hollister, 1983).
Depresja może być zjawiskiem wtórnym w stosunku do chorób wyniszczających organizm i vice versa. Jeśli obok objawów depresji występują u pacjenta zaburzenia fizjologiczne, może to być zwykły przypadek, niekiedy jednak powiązanie tych zjawisk może mieć decydujący wpływ na przebieg leczenia.
Do biologicznych zaliczamy też teorie sugerujące dziedziczny charakter depresji. W przypadku 25-40% badanych cierpiących na zaburzenia nastroju stwierdzono, że u przynajmniej jednego z rodziców lub innego bliskiego krewnego wystąpiła choroba afektywna (Clayton, 1983). Ponieważ u kobiet depresję rozpoznaje się częściej niż u mężczyzn, pojawiły się teorie, że ewentualne dziedziczenie też choroby jest związane z chromosomem X. Jak dotąd jednak brak na to dostatecznych dowodów. Za ważny czynnik etiologiczny uważa się również wpływ hormonów kobiecych (szczególnie jeśli chodzi o depresje poporodowe i okresu przekwitania), ale i ta hipoteza nie została jeszcze w pełni potwierdzona. Co więcej, momo iż depresję stwierdza się u kobiet dwa razy częściej niż u mężczyzn, prawdopodobnie płeć nie ma w rzeczywistości znaczenia, jeśli chodzi o zagrożenie tą chorobą. Być może powodem obserwowanej dysproporcji są różnice w kryteriach diagnostycznych stosowanych w przypadku mężczyzn i kobiet (Davison i Neale, 1986).

Teorie intrapersonalne
Pod terminem „intrapersonalne” rozumiemy teorie traktujące depresję jako wewnętrzny problem jednostki. Nalezy do nich model psychodynamiczny, poznawczy oraz „wyuczonej bezradności”
W modelu psychodynamicznym przyjmuje się, że zasadniczym składnikiem depresji jest poczucie „utraty”. Według Freuda (1917) niektóre osobniki w zbyt wielkim stopniu uzależniają swoją samoocenę od innych (co ma źródło w niedostatecznym lub przesadnym zaspokajaniu potrzeb w fazie oralnej). Dlatego też, kiedy jednostka utraci (np. z powodu śmierci lub porzucenia) obiekt, od którego jest uzależniona, przeżywa uczucie złości. Nie może wyrazić swojego gniewu wprost, dlatego kieruje go do wewnątrz, przeistacza się on w poczucie winy i nienawiść do siebie, charakterystyczne dla chorych na depresję.
W modelu poznawczym (Beck 1979), depresja jest przedstawiona jako produkt nieprawidłowego myślenia. Według Becka emocje są konsekwencją myśli, a depresja wynika z negatywnego, oderwanego od rzeczywistości sposobu myślenia. Negatywny system przekonań ma powstawać w dzieciństwie, zanim jeszcze dochodzi do wystąpienia epizodów depresyjnych. Postrzeganie i następujące po nim działanie determinują interpretację bieżących zdarzeń- a zatem jeśli czyjaś percepcja jest konsekwentnie negatywna, osłabia to motywację i przyczynia się do powstania depresji.
Model „wyuczonej bezradności” Martina Seligmana (1983) wiąże powstawanie depresji z zakorzenionym poczuciem braku kontroli nad sytuacją, które utrwaliło się na skutek negatywnych doświadczeń. Seligman twierdzi, że jeśli jednostka jest narażana na sytuacje , w których postrzega siebie jako osobę nie posiadającą kontroli nad wydarzeniami, staje się bezradna, pasywna i podatna na depresję.

Teorie interpersonalne
Według teorii systemowych patologia jednostki jest odbiciem nieprawidłowości systemu, w którym dany osobnik funkcjonuje. Dlatego też w interpersonalnym modelu depresji szczególnie podkreśla się rolę, jaką odgrywa z terapii udział członków społeczeństwa, z którym pacjent się identyfikuje. Wynika to z przekonania, że depresja pojawia się w kontekście społecznym i interpersonalnym, będąc konsekwencją depresjogennych schematów stosunków międzyludzkich. Zaliczają się do nich między innymi stresujące zmiany ról społecznych, konflikty tych ról oraz społeczne konsekwencje wyborów indywidualnych (Klerman, Weissman, Rounsaville i Chevron 1984)
Strategie wypracowane w ramach tej teorii polegają na krótkich, dyrektywnych działaniach terapeutycznych, wynika to z przekonania ,że warunkiem przezwyciężenia depresji jest uzdrowienie całego systemu.

Przebieg i konsekwencje depresji

Depresja zazwyczaj rozpoczyna się w końcowym etapie okresu dorastania lub na początku dorosłości, a im wcześniej się zaczyna, tym gorszy może być jej przebieg. Większość epizodów depresyjnych kończy się w ciągu 4-6 miesięcy, nawet bez leczenia. Niestety większość ludzi, którzy przeżyli jeden epizod, zapewne przeżyje kolejny, niektórzy mogą nawet doświadczyć wielokrotnych powrotów choroby. Szacuje się, że u około 25% osób które doświadczają nawracających epizodów depresyjnych rozwinie się depresja przewlekła. Najbardziej wiarygodnym predyktorem depresji jest przebyta już depresja. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych sprawdza się reguła, że im więcej przebytych depresji tym więcej kolejnych. Konsekwencje zachorowania na depresję bywają poważne. Depresja, nawet uporczywa łagodna jej odmiana, wywiera bardzo negatywny wpływ na pracę chorego, jego związki rodzicielskie i małżeńskie. Konsekwencje depresji z powodu gorszego funkcjonowania chorego, mogą otwierać drogę kolejnej depresji na zasadzie błędnego koła.

Leczenie

Podstawowym sposobem leczenia depresji są leki przeciwdepresyjne. Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę 50-70% leczonych. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki), wykazujące wpływ przeciwdepresyjny (np. lewopromazyna, olanzapina), lub leczenie skojarzone (leki przeciwdepresyjne i leki przeciwpsychotyczne). W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi może być przydatne stosowanie elektrowstrząsów. W leczeniu łagodnych i umiarkowanych depresji duże znaczenie przypada psychoterapii (psychoterapia kognitywna, psychoterapia interpersonalna), która łącznie z farmakoterapią stanowi podstawową składową kompleksowej pomocy chorym. Zapobieganie nawrotom depresji odbywa się poprzez przewlekłe stosowanie leków przeciwdepresyjnych. Duże znaczenie ma również eliminowanie czynników mogących mieć negatywny wpływ na przebieg zaburzeń afektywnych tj. alkohol, niektóre leki i inne.

Marta Ogórkowska

psycholog

Bibliografia:
Bilikiewicz, A. (red.) (2004) Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
Carson, R.C.; Butcher, J.N.; Mineka, S. (2005) Psychologia zaburzeń. Gdańsk: GWP
Hammen, C. (2006) Depresja. Modele kliniczne i techniki terapeutyczne. Gdańsk: GWP
Kendall, P.C. (2004) Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji. Gdańsk: GWP
Yapko, M. (2002) Kiedy życie boli. Zalecenia w leczeniu depresji. Gdańsk: GWP

Polityka prywatności|Regulamin